Wywiad z autorem Bizancjum i Hunowie w IV-V wieku autorstwa Andrzeja Aleksandrowicza
Wywiad z autorem Bizancjum i Hunowie w IV-V wieku autorstwa Andrzeja Aleksandrowicza
Wracamy po dłuuugiej przerwie do przeprowadzania wywiadów z autorami ciekawych książek historycznych. Dzisiaj wywiad z autorem książki Bizancjum i Hunowie w IV-V wieku autorstwa Pana Andrzeja Aleksandrowicza.
1. Na początek podstawowe pytanie o temat książki. Dlaczego Bizancjum i czemu w tak trudnym okresie?
Początkowo interesowali mnie przede wszystkim sami Hunowie. Fascynowało mnie, jak lud, który pojawił się w Europie niemal znikąd, potrafił w ciągu kilku dziesięcioleci podporządkować sobie ogromne obszary i stać się jednym z głównych graczy politycznych tamtej epoki. Z czasem doszedłem jednak do wniosku, że jedną z najciekawszych części ich historii są kontakty z Bizancjum. To właśnie tam najlepiej widać, jak duży wpływ wywierali na politykę jednego z najpotężniejszych wtedy państw. Spotkanie tych dwóch światów stworzyło fascynującą mieszankę wojny, dyplomacji i politycznej gry o ogromną stawkę.
2. Czy zebrane materiały, zdobyta wiedza podczas pisania spowodowały, że zmienił się Twój pogląd na jakieś opisywane wydarzenie lub postać?
Tak. Najbardziej zmieniło się moje spojrzenie na Attylę. W kulturze popularnej funkcjonuje przede wszystkim jako bezwzględny zdobywca i symbol barbarzyńskiej destrukcji. Tymczasem analiza zebranych materiałów pokazała znacznie bardziej złożoną postać. Attyla był oczywiście wojownikiem i przywódcą militarnym, ale jednocześnie bardzo sprawnym politykiem oraz dyplomatą. Potrafił wykorzystywać konflikty wewnętrzne Cesarstwa, prowadzić negocjacje i konsekwentnie realizować własne cele polityczne. Im głębiej analizowałem źródła i badania innych autorów, tym bardziej dostrzegałem, że obraz „bicza bożego” jest tylko częścią prawdy.
3. Co przy okazji pisania książki najbardziej Cię zaskoczyło? Jaki fakt lub wydarzenie?
Chyba najbardziej zaskoczyła mnie skala wykorzystania dyplomacji przez Bizancjum. W powszechnej świadomości relacje z Hunami kojarzą się głównie z najazdami i wojnami. Tymczasem bardzo często decydujące znaczenie miały negocjacje, traktaty, wymiana poselstw czy nawet próby wpływania na sytuację polityczną wewnątrz świata barbarzyńskiego. Drugą rzeczą było to, jak wiele współczesnych sporów naukowych nadal dotyczy pochodzenia Hunów i ich związku z azjatyckimi Xiongnu. Wbrew pozorom nie jest to temat całkowicie zamknięty, a nowe badania archeologiczne i genetyczne wciąż dostarczają kolejnych argumentów.
4. Jak wyglądał proces researchu i kwerendy? Z jakich najciekawszych źródeł korzystałeś?
Praca nad obecną publikacją była w pewnym sensie wyjątkowa, ponieważ jej początkiem była moja praca magisterska obroniona jeszcze w 2001 roku. Nie była ona jednak gotowym tekstem aktualnego ebooka, lecz raczej punktem wyjścia do dalszych badań i zainteresowań, które towarzyszyły mi przez kolejne ponad dwadzieścia lat. Proces gromadzenia materiałów trwał znacznie dłużej niż samo pisanie tego wydania. Temat relacji Bizancjum i Hunów interesował mnie od czasów studiów historycznych i przez wiele lat starałem się czytać praktycznie wszystko, do czego udało mi się dotrzeć, zarówno źródła, jak i opracowania naukowe. Przy okazji robiłem notatki, zbierałem bibliografię i porównywałem stanowiska badaczy, z myślą, że być może kiedyś uda się tę wiedzę uporządkować i przedstawić szerszemu gronu odbiorców. Przygotowując ebook, praktycznie od nowa zweryfikowałem materiał źródłowy i bibliografię, uzupełniając je o publikacje, które ukazały się przez ostatnie ponad dwadzieścia lat. W tym czasie pojawiło się wiele nowych opracowań, a także wyniki badań archeologicznych i genetycznych, które rzuciły nowe światło na niektóre zagadnienia związane z Hunami. Zależało mi więc na uwzględnieniu aktualnego stanu wiedzy. Ostatecznie objętość opracowania wzrosła niemal dwukrotnie w stosunku do pierwotnej wersji, a znaczna część tekstu została gruntownie przebudowana. Jeśli chodzi o źródła, szczególnie cenne były dla mnie relacje Priskosa z Panion, który osobiście uczestniczył w poselstwie do Attyli. Duże znaczenie miały również przekazy Ammiana Marcellina, Jordanesa, Olimpiodora z Teb, historyków Kościoła, Zosimosa, Marcellina Komesa czy Kodeks Teodozjusza. Każde z tych źródeł pokazuje opisywane wydarzenia z nieco innej perspektywy, dlatego ich wzajemne porównywanie było jednym z najciekawszych elementów pracy nad książką. Oprócz źródeł pisanych korzystałem również z bogatej literatury naukowej, a tam, gdzie było to możliwe, uwzględniałem wyniki badań archeologicznych i genetycznych.
5. Co stworzyło największą trudność przy pisaniu tej książki?
Największym wyzwaniem było pogodzenie dwóch rzeczy. Z jednej strony chciałem zachować rzetelność naukową i pokazać różne stanowiska badaczy. Z drugiej strony zależało mi, aby książka pozostała przystępna dla czytelnika zainteresowanego historią, ale niekoniecznie zawodowego historyka. Drugim problemem była fragmentaryczność źródeł. Hunowie nie pozostawili własnych przekazów pisanych, dlatego jesteśmy skazani głównie na relacje autorów rzymskich, którzy patrzyli na nich z zewnątrz i często przez pryzmat stereotypów. Dodatkowo materiał źródłowy nie jest równomierny. Dla niektórych okresów dysponujemy stosunkowo bogatymi informacjami, podczas gdy w innych występują wieloletnie luki, które utrudniają rekonstrukcję wydarzeń i zmuszają historyków do ostrożnego formułowania wniosków.
6. Który z bohaterów wydarzeń opisanych na kartach książki jest dla Ciebie najciekawszy, najbliższy Tobie i dlaczego?
Najciekawszą postacią pozostaje dla mnie Attyla. Nie dlatego, że był największym zdobywcą, ale dlatego, że wokół jego osoby narosło wyjątkowo wiele mitów. W źródłach i historiografii można obserwować, jak przez stulecia zmieniał się jego wizerunek od barbarzyńskiego niszczyciela po zdolnego polityka i organizatora. Jest to również postać, bez której trudno zrozumieć historię Europy V wieku. Niewielu ludzi wywarło tak duży wpływ zarówno na Cesarstwo Rzymskie, jak i na świat barbarzyński. Im głębiej jednak analizowałem temat, tym bardziej zaczęły interesować mnie osoby pozostające w jego cieniu. Szczególnie ciekawy wydaje mi się cesarz Teodozjusz II. W powszechnej świadomości największą uwagę przyciągają zwykle wodzowie odnoszący spektakularne zwycięstwa na polach bitew. Tymczasem historia państw pokazuje, że równie ważni są ludzie, którzy potrafią utrzymać je przy życiu na co dzień poprzez administrację, dyplomację, finanse czy długofalową politykę. Podobnie można spojrzeć na Chryzafiusza. Obaj są często przedstawiani w źródłach w sposób bardzo niekorzystny, jednak niezależnie od ocen należeli do głównych architektów polityki cesarstwa wobec Hunów. To właśnie takie postacie pokazują, że historia nie jest wyłącznie opowieścią o bitwach i wielkich wodzach, lecz również o urzędnikach, dyplomatach i politykach, których decyzje niejednokrotnie miały równie dalekosiężne skutki. Być może dlatego, im dłużej zajmowałem się tym okresem, tym bardziej interesowało mnie nie tylko to, jak przebiegały wojny, ale również jak Bizancjum potrafiło przetrwać i zachować swoją pozycję mimo ogromnej presji zewnętrznej.
7. Jaki kolejny temat historyczny najbardziej chciałbyś zgłębić? Czy pracujesz już nad kolejnym tytułem lub planujesz kolejną książkę?
Ta publikacja powstała przede wszystkim dlatego, że chciałem podzielić się efektami wieloletniego zainteresowania tym tematem. Nie traktuję jednak pisania książek jako głównego kierunku swojej aktywności zawodowej. Historia pozostaje dla mnie przede wszystkim pasją i zainteresowaniem rozwijanym obok codziennych obowiązków zawodowych i rodzinnych. Dlatego na razie nie planuję nowej publikacji. W najbliższym czasie chciałbym raczej poświęcić wolne chwile na przygotowanie anglojęzycznej wersji obecnego opracowania. Tematyka relacji Bizancjum i Hunów jest znacznie lepiej rozpoznawalna na rynkach zagranicznych niż w Polsce, dlatego wydaje mi się, że warto spróbować dotrzeć również do czytelników spoza naszego kraju. Nie wykluczam oczywiście powrotu do tego zagadnienia w przyszłości. Gdybym miał ponownie zająć się pisaniem, byłoby to raczej rozwinięcie obecnej publikacji niż zupełnie nowy temat. Interesujące wydaje się zwłaszcza szersze omówienie relacji Hunów z zachodnią częścią Cesarstwa Rzymskiego oraz kwestii ewentualnej kontynuacji kontaktów Bizancjum z grupami być może o huńskich korzeniach w VI wieku. Przygotowanie takiego opracowania wymaga jednak dużo czasu. To miesiące lektury źródeł, opracowań i weryfikowania często sprzecznych interpretacji. Trudno ukrywać, że przy niszowym charakterze tematu i bardzo ograniczonym potencjale komercyjnym nie jest to przedsięwzięcie, które się bilansuje ekonomicznie. Tym bardziej cieszy mnie, że udało się doprowadzić ten projekt do końca. Mam również satysfakcję z tego, że jako osoba od wielu lat zajmująca się tą tematyką mogłem przygotować opracowanie, które, przynajmniej w mojej ocenie, wypełnia pewną lukę w polskiej literaturze dotyczącej relacji Bizancjum i Hunów. Jeśli książka zachęci choć część czytelników do bliższego zainteresowania się tym okresem historii, uznam to za duży sukces.
Książkę można zakupić na stronie autora https://ebooks.aleksprodig.eu/pl/ , można tam również zapoznać się z fragmentem opracowania.
