Początki architektury monumentalnej w Polsce : Tomasz Janiak, Dariusz Stryniak
Początki architektury monumentalnej w Polsce : Tomasz Janiak, Dariusz Stryniak
Tegoroczne wydana książka historyczna Tomasza Janiaka i Dariusza Stryniaka pt. Początki architektury monumentalnej w Polsce : stanowią pierwszą publikację wydaną w cyklu Z dziejów architektury. W tym obszernym zbiorze, obejmującym ponad dwadzieścia tekstów, historycy sztuki, archeolodzy oraz historycy reprezentujący ośrodki akademickie, instytuty naukowe i muzea przedstawili stan badań nad najstarszą architekturą murowaną na ziemiach polskich w okresie wczesnopiastowskim i piastowskim, zarówno w jej wymiarze świeckim, jak i sakralnym.
Obok analiz budowli z Poznania, Gniezna, Ostrowa Lednickiego, Giecza, Kalisza, Kałdusa, Wrocławia i Krakowa publikacja podejmuje również szereg fundamentalnych zagadnień badawczych. Autorzy ukazują między innymi sposoby interpretacji architektury wczesnośredniowiecznej w kontekście archeologicznym, rozważają jej genezę w perspektywie oddziaływań rodzimych i obcych oraz analizują rolę władców piastowskich w procesie jej rozwoju. Tom podejmuje ponadto refleksję nad mechanizmami, które doprowadziły do ukształtowania architektury jako jednego z istotnych instrumentów symbolicznej reprezentacji władzy państwowej w średniowiecznej Europie.
Publikacja stanowi istotny punkt odniesienia dla badaczy, studentów oraz wszystkich osób zainteresowanych historią architektury, archeologią, historią sztuki i problematyką początków państwa polskiego. Zebrane w tomie studia umożliwiają pogłębienie wiedzy zarówno o samej architekturze, jak i o dziejach badań nad jej najwcześniejszymi formami. Przedstawione analizy i interpretacje tworzą podstawę do dalszej refleksji nad znaczeniem architektury monumentalnej w procesach kształtowania się wczesnopaństwowych struktur na ziemiach polskich.
Dyskurs naukowy i wyobrażenia popularne o początkach architektury murowanej na ziemiach polskich rozpoczął się w momencie narodzin w stuleciu XIX nowoczesnych badań naukowych odnoszących się do naszej przeszłości. Ta ważna książka stanowi z jednej strony rekapitulację dociekań wielu pokoleń historyków sztuki i architektury oraz archeologów nad najstarszymi budowlami murowanymi, jakie wyrastały we wczesnym średniowieczu na terytoriach podporządkowanych władzy Piastów, z drugiej zaś strony jest wyrazem poszukiwania nowych dróg badawczych i nowych interpretacji bardziej lub mniej rozpoznanych obiektów architektury (głównie sakralnej). Autorzy odpowiadają na pytania o początki architektury murowanej w państwie Piastów, kreślą na nowo konteksty archeologiczne i łączą je z refleksją nad sztuką polską tych czasów. Poznajemy w nowej odsłonie badania nad najważniejszymi ośrodkami politycznymi pierwotnego centrum państwa Piastów z Poznaniem, Gnieznem, Gieczem, Ostrowem Lednickim, Kruszwicą czy Kaliszem. Odrębne miejsce w rozważaniach zajmują ziemia krakowska i sandomierska (Małopolska) czy obiekty ze Śląska oraz uwagi o ważnych formach architektonicznych. Z pomroki dziejów wyłania się nam z jednej strony obraz zagęszczania przez Piastów naszego krajobrazu kulturowego nową, murowaną architekturą, a z drugiej jej kształt i miejsce we współczesnym świecie.
prof. dr hab. Józef Dobosz
Architektura to sztuka i nauka projektowania oraz wznoszenia budynków. Obejmuje także kształtowanie przestrzeni w taki sposób, aby była jednocześnie trwała, piękna i funkcjonalna.
Badania nad historią architektury w Polsce, zapoczątkowane w XIX wieku wokół inwentaryzacji zabytków, zyskały silny impuls po II wojnie światowej z powodu konieczności odbudowy zniszczonych miast. Współcześnie dyscyplina ta ewoluowała od poszukiwania stylu narodowego ku nowoczesnym, interdyscyplinarnym analizom łączącym estetykę z kontekstem społecznym i technologią cyfrową.
Dziś zagadnieniami związanymi z architekturą zajmują się nie tylko architekci, lecz także archeolodzy, historycy, historycy sztuki, konserwatorzy oraz przedstawiciele nauk społecznych. Badacze ci analizują zarówno najstarszą architekturę kamienną, w tym wczesne kościoły, siedziby władców, średniowieczne zamki i katedry, jak i renesansowe oraz barokowe realizacje architektury świeckiej i sakralnej, a także dzieła wybitnych powojennych modernistów. W tych badaniach, obok tradycyjnych metod, naukowcy wykorzystują również potencjał nauk przyrodniczych i rozwój technologii, dzięki czemu zabytki są dziś lepiej poznane, dokumentowane oraz odnajdywane.
Seria wydawnicza Z dziejów architektury prezentuje dorobek badaczy reprezentujących różne dyscypliny naukowe. Zarówno specjaliści, jak i miłośnicy architektury znajdą tu informacje o najnowszych odkryciach, różnorodne interpretacje wywodzące się z archeologii, historii i historii sztuki, a także omówienia nowych metod dokumentacji i konserwacji budynków oraz reliktów architektury. W pierwszej kolejności przedstawiamy tomy poświęcone początkom architektury monumentalnej i sakralnej w Polsce oraz roli architektury w formowaniu się państw Europy Środkowej.
Książka historyczna, jej trzecie wydanie, ukazała się nakładem wydawnictwa FNCE.
