Majowie. Na tropie wielkiej cywilizacji Ameryki Środkowej : Jarosław Żrałka

Majowie. Na tropie wielkiej cywilizacji Ameryki Środkowej : Jarosław Żrałka

Książka historyczna Jarosława Żrałki pt. Majowie. Na tropie wielkiej cywilizacji Ameryki Środkowej : Archeolog Jarosław Źrałka od wielu lat kieruje badaniami na terenach współczesnej Gwatemali – w miejscu, gdzie niegdyś rozkwitała cywilizacja Majów. W swojej książce zabiera nas na wyprawę przez losy tej kultury: od jej narodzin ponad cztery tysiące lat temu, przez okres rozkwitu i upadku wielkich miast, aż po czasy konkwisty i współczesność. Z pasją odmalowuje życie codzienne Majów. Jakie ofiary składali bogom? Jak wyglądały ich obrzędy pogrzebowe? Dlaczego grali w piłkę i z czego przyrządzali halucynogenne napoje? Sięga przy tym do najnowszych odkryć archeologicznych – dokonanych również przez polskich badaczy w Gwatemali – oraz do kronik i hieroglificznych inskrypcji. Kultura Majów to nie tylko prastare dzieje – ich potomkowie wciąż żyją w Ameryce Środkowej, pielęgnując swoje tradycje i języki. Książka Źrałki to barwna historia cywilizacji – opowieść o jej triumfach, tajemnicach i determinacji, by zachować unikatową tożsamość. 

 Majowie. Na tropie wielkiej cywilizacji Ameryki Środkowej to nie jest książka dla tych, którzy szukają opowieści o tajemniczym zniknięciu cywilizacji czy wizjach „końca świata”. Jarosław Źrałka, archeolog od lat prowadzący badania w Gwatemali, pokazuje w niej Majów jako ludzi uwikłanych w politykę, wojnę, rytuał, środowisko i długie procesy historyczne, przy okazji zdradza, jak z fragmentów informacji powstaje wiedza o przeszłości i jak stale musi być korygowana dzięki nowym danym wyciągniętym z ziemi lub uzyskanym w laboratoriach. Ale przede wszystkim to książka pisana z empatią wobec ludzi, którzy tworzyli tę wspaniałą cywilizację, a których potomkowie żyją do dziś. Widać, że autor dobrze zna, rozumie, ceni i po prostu lubi swoich bohaterów.  

Agnieszka KRZEMIŃSKA, archeolożka, dziennikarka naukowa tygodnika „Polityka”

Fascynująca podróż do świata Majów – od tajemniczych początków ich cywilizacji po dramatyczne skutki konkwisty. Autor łączy rzetelną wiedzę z pasjonującą narracją o miastach ukrytych w dżungli, wierzeniach i niezwykłym pojmowaniu czasu. To naukowa przygoda pełna zagadek i odkryć – jak wyprawa Indiany Jonesa, lecz prowadzona z precyzją współczesnej archeologii.

Cezary KORYCKI, kanał „Historia, jakiej nie znacie”

Choć cywilizacja Majów wydaje się zagadkowa, profesor Jarosław Źrałka udowadnia, że jest nam ona bliższa, niż się wydaje, i jeszcze bardziej fascynująca. To nie jest kolejny suchy wykład historyczny, lecz osobista, pełna emocji podróż przez mezoamerykańską dżunglę. Najnowsze ustalenia nauki przeplatają się tu z ekscytującymi wrażeniami z wykopalisk. Ten świat, który dorównywał potęgą Egiptowi, wciąż czeka na odkrycie przez polskiego czytelnika.

Szymon ZDZIEBŁOWSKI, dziennikarz „National Geographic Polska”

We wstępach do wielu dzieł naukowych można przeczytać, że są one adresowane do zwykłych czytelników, choć bardzo rzadko udaje się to zamierzenie zrealizować. Równocześnie niektóre dzieła popularne aspirują do rangi wyczerpujących naukowych kompendiów, lecz w oczach specjalistów pozostawiają wiele do życzenia. Książka profesora Jarosława Źrałki, wedle zapowiedzi autora, również przeznaczona jest dla obu grup odbiorców, przy czym w istocie spełnia tę obietnicę wzorowo. Stanowi zarówno wiarygodną pozycję naukową, jak i fascynującą lekturę popularnonaukowo-przygodową.

dr Jan SZYMAŃSKI, Katedra Archeologii Ameryk, Wydział Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego

Majowie przedstawiają aktualny stan wiedzy o kulturze tej cywilizacji w szerokim ujęciu chronologicznym, geograficznym i tematycznym. Szczególnie cennym i oryginalnym dokonaniem jest włączenie do książki informacji o licznych dokonaniach i wynikach badań polskich archeologów pracujących na ziemiach Majów, a także omówienie znaczenia tych faktów dla rozwoju nauki światowej. Splatają się one z prezentacją najnowszych wyników badań innych archeologów, dając wielowymiarowy i nieoczywisty obraz tej fascynującej kultury.

prof. dr hab. Justyna OLKO, Wydział „Artes Liberales” Uniwersytetu Warszawskiego

Jarosław Źrałka – archeolog, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, kierownik Zakładu Archeologii Nowego Świata w Instytucie Archeologii UJ. Od wielu lat prowadzi badania w Gwatemali, na terenie Parku Narodowego Yaxha–Nakum–Naranjo oraz w regionie zamieszkanym przez współczesnych Majów Ixil. Od niedawna w pracach tych wykorzystywana jest metoda skaningu lotniczego (tzw. technologia LiDAR), który zrewolucjonizował wiedzę na temat przedhiszpańskiej kultury Majów. Główne zainteresowania naukowe Źrałki obejmują osadnictwo i obrządek pogrzebowy Majów, problem upadku ich cywilizacji, a także ikonografię i sztukę Mezoameryki w okresie przedhiszpańskim i kolonialnym. Pasjonuje się on również dawnym graffiti – temu tematowi poświęcił książkęPre-Columbian Maya Graffiti: Context, Dating and Function (2014).

Spis treści

Zasady wymowy   11

WPROWADZENIE  13
Skąd się wzięła nazwa „Majowie”? Kiedy i gdzie rozwijała się ta kultura? Jak Majowie mierzyli czas?

OWIANE TAJEMNICĄ POCZĄTKI 35
Kim byli Olmekowie i co ich wiązało z Majami? Kiedy pojawiają się najstarsze piramidy Majów? Co to są Grupy E?

ERA MONUMENTALIZMU  56
Kiedy i gdzie powstały najwcześniejsze państwa Majów? Czym były kompleksy triadyczne? Kiedy pojawiają się najwcześniejsze przykłady pisma i sztuki Majów?

OBCY Z ZACHODU   89
Czy ziemie Majów zostały podbite przez obcych przybyszów z centralnego Meksyku? Kim był „Zrodzony z Ognia”? Czy „Miotacz Oszczepów Sowa” był królem Teotihuacan?

W CIENIU GIGANTÓW – GEOPOLITYCZNA ŁAMIGŁÓWKA  110
Czy Majowie stworzyli imperium? Czym była dynastia Węża? Co to są glify emblematy?

BOISKA I RYTUALNE MECZE – MEZOAMERYKAŃSKA GRA W PIŁKĘ   126
Dlaczego Majowie grali w piłkę? Z czego produkowano piłki? Jak wyglądały boiska Majów?

NAJCENNIEJSZY DAR DLA BOGÓW – OFIARY Z LUDZKIEJ KRWI 156
Dlaczego Majowie i Aztekowie składali ludzi w ofierze? W jaki sposób uśmiercano ofiary? Co to jest flechamiento?

WYKUTE W KAMIENIU, WYMALOWANE NA PAPIERZE. PISMO MAJÓW I HISTORIA JEGO ODCZYTANIA 186
Kto odczytał pismo Majów? Co to jest „alfabet Landy”? Kiedy ruszyły pierwsze ekspedycje naukowe na ziemie Majów?

KAKAO, ALKOHOL I INNE UŻYWKI   212
Z czym Majowie pili kakao? Jakie alkohole znali mieszkańcy Mezoameryki? Czy Majowie znali halucynogenne grzyby?

PSZCZELARSTWO MAJÓW   242
Czy archeolodzy odkryli na ziemiach Majów przedhiszpańskie ule? Jakie gatunki pszczół hodowali Majowie? Gdzie na Jukatanie znajdowało się największe zagłębie pszczelarstwa?

SAUNY MAJÓW   258
Jaką funkcję pełniły sauny Majów? Jaki jest związek saun z porodem? Czym są symboliczne sauny?

GROBY I RABUSIE. NA ŚCIEŻCE BOGA KUKURYDZY   285
Czy praca archeologa w Ameryce Środkowej może być niebezpieczna? Gdzie chowano władców Majów? Jak Majowie pisali o śmierci w swoich inskrypcjach?

WŁADCY WODY   311
Co to są aguady? Jak i gdzie Majowie gromadzili wodę? Jak Majowie radzili sobie z zanieczyszczeniem wody?

UPADEK I TRANSFORMACJA  329
Dlaczego upadła klasyczna kultura Majów? Co inskrypcje Majów mówią o wojnach? Które ośrodki przetrwały kryzys?

KONKWISTA ZIEM MAJÓW  364
Jak wyglądał podbój ziem Majów? Kim był Tecun Uman? Czy Hiszpanie zdołali podporządkować sobie w XVI wieku wszystkie państwa Majów? 

SZTUKA W CIENIU DOMOWEGO ZACISZA  391
Co przedstawiają zagadkowe malowidła Majów Ixil z Chajul? Czym są cofradías? Co to jest „Taniec Konkwisty”?

Epilog  411

Przypisy  413

Słowniczek przydatnych terminów 447

Literatura dla zainteresowanych  453

Podziękowania  457

Indeks  459

Książka historyczna ukazała się nakładem wydawnictwa

Książka ukazała się nakładem wydawnictwa Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Strona wydawnictwa.