Ruskie dokumenty mazowieckie do 1526 roku : Adrian Jusupović, Aliaksandr Hrusha
Ruskie dokumenty mazowieckie do 1526 roku : Adrian Jusupović, Aliaksandr Hrusha (tłumaczenie i redakcja)
Książka historyczna pt. Ruskie dokumenty mazowieckie do 1526 roku : to przedstawiciel cenionych przez nas wydawnictw źródłowych. Historycznie, Mazowsze miało głębokie relacje z Rusią i wschodem, co można nawet poznać po pieczęciach niektórych książąt mazowieckich, na których widać elementy wschodniego uzbrojenia różne od uzbrojenia widocznego na pieczęciach Piastów z innych dzielnic. Książka skupi się jednak na późniejszym okresie, czyli okresie końcówce XV wieku do pierwszej ćwierci XVI wieku.
Kilka słów od wydawcy:
Do rąk czytelnika trafia wydanie dwudziestu trzech ruskich (cyrylicznych) dokumentów z lat 1492–1526, po raz pierwszy zebranych
w jednym tomie i w całości przełożonych na współczesną polszczyznę.
Takie podejście czyni z tomu nie tylko wydanie źródłowe, lecz i pomoc warsztatową dla studentów oraz badaczy chcących
nauczyć się pracy z dokumentami ruskimi. Czyni go również bardziej dostępnym dla pasjonatów dziejów Mazowsza. Materiał ułożono rzeczowo w sześciu częściach – od dyplomacji przez spory graniczne i sądowe po sprawy mieszczan warszawskich – a całość
zamykają komentarze, słownik terminów i indeksy.
Cel i założenia edycji 11
Podstawa źródłowa i archiwa 12
Dotychczasowe wydania 14
Zakres chronologiczny i zasób edycji 15
Struktura wydania 15
Budowa opisu dokumentu 17
Zasady wydania 18
Tłumaczenie i słownik terminów 20
Ustalanie chronologii 21
Co można znaleźć w edycji 23
Mazowsze między Wilnem a Krakowem 23
Mazowsze i Moskwa: negocjacje 1493 roku 23
Sejm mazowiecki i królewicz Zygmunt August 24
Granice, sądy i ludzie pogranicza 25
Mazowszanie w Wielkim Księstwie 25
Komentarze i pomoce 26
Podziękowania 26
Część I. Dokumenty dyplomatyczne, w których jedną ze stron jest Księstwo Mazowieckie
1. Poselstwo wielkiego księcia litewskiego Aleksandra do książąt mazowieckich [Konrada i Janusza] z prośbą, aby byli „wsparciem i pomocą” jego bratu Janowi Olbrachtowi – [Wilno, 1492 VIII 1–27] 27
2. Poselstwo panów rady Wielkiego Księstwa Litewskiego do książąt mazowieckich [Konrada i Janusza] z wiadomością o wysłaniu posłów do panów rady Królestwa Polskiego z prośbą o wymierzenie sprawiedliwości za skargi wspomnianych książąt – [Wilno, 1492 VIII 1–27] 31
3. Poselstwo wielkiego księcia litewskiego Aleksandra do książąt mazowieckich [Konrada i Janusza] z wyrazem nadziei na zachowanie wiecznego pokoju – [Wilno, 1493 IV 1–30] 34
4. Protokół z przyjęcia poselstwa księcia mazowieckiego Konrada przez wielkiego księcia moskiewskiego Iwana III Wasylewicza oraz instrukcje Iwana III dla posłów udających się z poselstwem do Konrada, a także do mistrzów inflanckiego i pruskiego – Moskwa, 1493 [V 21/25–30] 35
5. Poselstwo wielkiego księcia litewskiego Aleksandra do książąt mazowieckich Konrada i Janusza z propozycją rozwiązania sporów granicznych między poddanymi ziemi bielskiej i drohickiej z jednej strony a poddanymi książąt mazowieckich z drugiej – [Bielsk albo Drohiczyn, albo Mielnik, 1494 VIII 12/13 – przed IX 09] 78
6. Poselstwo wielkiego księcia litewskiego Aleksandra do księcia mazowieckiego Konrada z wiadomością o wysłaniu poselstwa do króla polskiego Jana Olbrachta w sprawie Konrada oraz z kolejną propozycją rozwiązania sporów granicznych – [Grodno, 1495 XII 1–22] 82
7. Odpowiedź panów rady Księstwa Mazowieckiego posłom króla polskiego i wielkiego księcia litewskiego Zygmunta I Starego i panom rady Królestwa Polskiego – Warszawa, [1526 VIII 20–28/29–1529 II 11] 84
Część II. Dokumenty dyplomatyczne dotyczące spraw związanych z Księstwem Mazowieckim
8. Poselstwo wielkiego księcia litewskiego Aleksandra do panów rady Królestwa Polskiego z prośbą o wymierzenie sprawiedliwości
za skargi książąt mazowieckich [Konrada i Janusza] – [Wilno, 1492 VIII 1–27] 91
9. Poselstwo panów rady Wielkiego Księstwa Litewskiego do panów rady Królestwa Polskiego z prośbą o wymierzenie sprawiedliwości za skargi książąt mazowieckich [Konrada i Janusza] – [Wilno, 1492 VIII 1–27] 93
10. Poselstwo panów rady Wielkiego Księstwa Litewskiego do króla polskiego i wielkiego księcia litewskiego Zygmunta I Starego w różnych sprawach – [Wilno, 1526 VIII 20–25] 95
Część III. Dokumenty dotyczące prób ustalenia granic między Wielkim Księstwem Litewskim a Księstwem Mazowieckim oraz rozstrzygnięcia sporów
11. Wpis do ksiąg Metryki o powołaniu sędziów do poprawy granic i do innych spraw między Wielkim Księstwem Litewskim z jednej strony a ziemią polską i mazowiecką z drugiej – Wilno, [1508 XII 13–1509 II 13] 99
12. Wpis do ksiąg Metryki „ku pamięci” króla polskiego i wielkiego księcia litewskiego Zygmunta I Starego o powołaniu komisarzy do rozstrzygnięcia sporów granicznych między ziemią mazowiecką a Wielkim Księstwem Litewskim – Grodno, [1522 III 1–15] 102
13. List króla polskiego i wielkiego księcia litewskiego Zygmunta I Starego do wojewody [wileńskiego] Olbrachta Marcinowicza Gasztolda, [wojewody trockiego] Jurja Mikołajewicza Radziwiłła i in. z rozkazem poprawy dawnych sprawiedliwych granic między Wielkim Księstwem Litewskim a Księstwem Mazowieckim – Grodno, 1522 III 24 104
Część IV. Spory sądowe między poddanymi Wielkiego Księstwa i Mazowsza, przedstawicielami władz Księstwa Mazowieckiego
a poddanymi Wielkiego Księstwa
14. Wyrok króla polskiego i wielkiego księcia litewskiego Zygmunta I Starego w sprawie między ziemianami drohickimi Jakubem i Wojciechem Lipkami z jednej strony a podkanclerzem księżnej mazowieckiej [Anny] Jakubem Karczewskim z drugiej o puszczy Razyń – Brześć, 1511 VII 05 111
15. Wyrok króla polskiego i wielkiego księcia litewskiego Zygmunta I Starego w sprawie między księżną mazowiecką [Anną] a marszałkiem, namiestnikiem drohickim Janem Litawarem Chrebtowiczem o zatrzymanie mieszczanina; księżną a wojewodą połockim Stanisławem Hlebowiczem o myta w Ruczce i w Mordach; księżną a Januszem Kostewiczem o cło na moście prowadzącym do Liwa itp. – Brześć, 1511 VI 15 113
16. Wpis do ksiąg Metryki „ku pamięci” króla polskiego i wielkiego księcia litewskiego Zygmunta I Starego w sprawie między księżną mazowiecką [Anną] z jednej strony a wojewodą wileńskim, kanclerzem Mikołajem Mikołajewiczem Radziwiłłem i jego braćmi z drugiej strony o majątkach po ojcu i matce – Łosice, 1511 X 11 120
17. Wpis do ksiąg Metryki o przełożeniu sporu między księżną mazowiecką [Anną] z jednej strony a wojewodą połockim Olbrachtem Marcinowiczem Gasztoldem, wojewodą witebskim Januszem Kostewiczem i ziemianami drohickimi Lipkami z drugiej o „wielkich krzywdach” „na granicach mazowieckich” – [Brześć, 1515 XII 20] 122
18. List króla polskiego i wielkiego księcia litewskiego Zygmunta I Starego do biskupów wileńskiego i łuckiego, a także do starosty
mielnickiego Niemiery [Hrymalicza] z poleceniem dotyczącym sprawy między poddanym książąt mazowieckich Janem Oborskim a marszałkową Litawarową o majątki ojczyste żony Oborskiego – [1524 IV 20–VII 07] 124
19. List króla polskiego i wielkiego księcia litewskiego Zygmunta I Starego do wojewody połockiego i starosty drohickiego Piotra [Stanisławowicza] z poleceniem dotyczącym sprawy między wójtem bielskim Iwanem Siehieniewiczem z jednej strony a poddanymi księcia mazowieckiego [Janusza] z drugiej – Kraków, 1525 VII 18 125
Część V. Inne kontakty między Księstwem Mazowieckim a Wielkim Księstwem Litewskim
20. Wyrok króla polskiego i wielkiego księcia litewskiego Zygmunta I Starego w sprawie między mieszczaninem bielskim Iwanem Siehieniewiczem i jego woźnicą Waską z jednej strony a Żydem grodzieńskim Moszejem Bohdanowiczem z drugiej o sukno – Wilno,
1513 XII 03 129
21. List wielkiego księcia litewskiego Aleksandra do lokalnych władz i poddanych Wielkiego Księstwa Litewskiego o nadaniu [mieszczaninowi] warszawskiemu Michnie, synowi Jana Filipowicza, prawa do bezcłowego handlu w Wielkim Księstwie – Wilno, 1495 VIII 22 133
22. List króla polskiego i wielkiego księcia litewskiego Zygmunta I Starego do lokalnych władz i poddanych Wielkiego Księstwa Litewskiego o nadaniu przez wielkiego księcia litewskiego Aleksandra warszawskiemu burmistrzowi Mikołajowi Michnowiczowi prawa do bezcłowego handlu w Wielkim Księstwie – [Kraków?] (błędnie? Radom), 1512 VII 27? 135
23. Przywilej króla polskiego i wielkiego księcia litewskiego Zygmunta I Starego dla pochodzącego z Mazowsza ziemianina Dobki Matwiejewicza Lesczyńskiego na wójtostwo i karczmę w Oniksztach – Wilno, 1514 VI 20 138
Komentarze 141
Słownik terminów 169
Indeks osobowy 177
Indeks nazw geograficznych i etnicznych 189
Bibliografia 193
ISBN 978-83-7730-751-9, format B5, oprawa miękka ze skrzydełkami, s. 204, wyd. I Kraków-Płock 2026
Koedycja z Muzeum Mazowieckim w Płocku
Książka historyczna ukazała się nakładem wydawnictwa Avalon
