Życie podczas wojny stuletniej. Dziewięć noweli historycznych : Alain Demurger
Życie podczas wojny stuletniej. Dziewięć noweli historycznych : Alain Demurger
Książka historyczna Alaina Demurgera pt. Życie podczas wojny stuletniej. Dziewięć noweli historycznych : W okresie późnego średniowiecza (XIV-XV wiek) w Europie, nazwanego w historiografii też „jesienią średniowiecza”, mamy do czynienia z epoką, w której w zasadzie nieomal każdy człowiek żyjący w Europie był chrześcijaninem oraz w której patronat i odpowiedzialność Kościoła katolickiego rozciągały się na wszelkie aspekty życia społecznego.
Na jego historię składają się dzieje architektury i literatury, filozofii i muzyki, rozwój technik administrowania majątkami ziemskimi i technik wojskowych, rozwój prawa oraz idei i ruchu krucjatowego, stosunki z cesarstwem, a także państwami narodowymi i funkcjonującymi w ich strukturach kościołami. Natomiast jest pewien centralny temat, który w wywodzie poświęconym historii Europy w epoce późnego średniowiecza stanowi niejako naturalną oś dociekań. Stanowi go powstanie międzynarodowej kultury chrześcijańskiej, której zacieśniające się więzi zespoliły różnorodne, często nawet wrogie względem siebie, ludy europejskie, a ich elity posługiwały się oficjalnie tym samym językiem łacińskim, tworząc jeden zunifikowany lud chrześcijański, czyli populus Christianus. W tym kontekście historycznym i kulturowym należy czytać książkę Alaina Demurgera, Życie podczas wojny stuletniej. Dziewięć noweli historycznych.
Monografia przedstawia historię królestwa Francji w burzliwym okresie wojny stuletniej (1337-1453). Epokę naznaczoną nieszczęściami takimi jak: zarazy, głód i wojny opisuje za pomocą motywu przewodniego, charakterystycznego w ówczesnej ikonografii, alegorycznego tańca śmierci będącego dojmującym wyobrażeniem dramatycznej sytuacji, w upiornym korowodzie ręka w rękę szli przedstawiciele wszystkich stanów, zmarli i żywi. W dziewięciu nowelach historycznych, bogato ilustrowana monografia, maluje obraz społeczeństwa francuskiego. Wbrew „nieszczęściom epoki”, pomimo memento mori, historiozoficzna refleksja autora – dzięki zastosowaniu metodologicznej i aksjologicznej antynomii – skłania do optymistycznych wniosków, że można przeżyć nieszczęście, można pokonać zło, można znów żyć nadzieją, budować i tworzyć. „Jesień średniowiecza” została ukazana, z literackim polotem, w mozaice barwnych i intrygujących, indywidualnych i zbiorowych, historycznych portretach.
Książka została wzbogacona o 44 ilustracje, 7 map oraz 6 drzew genealogicznych, które ułatwiają śledzenie wydarzeń, zależności dynastycznych i realiów epoki wojny stuletniej.
Dżuma i epidemie, niekończące się wojny, głód, codzienność pełna przemocy, ucieczek, wygnań: ta długa litania cierpień jest odbiciem rzeczywistości w XIV i XV wieku. Wszechobecna śmierć zbiera swe żniwo, bez różnicy i bez skrupułów. W tańcach śmierci zdobiących ściany wielu kościołów wcześnie dostrzeżono bezpośredni wyraz owych „nieszczęść epoki”. A przecież, jeśli lepiej się jej przyjrzeć, tak w sztuce jak i w bardziej osobistych przykładach, wyłania się z niej inna historia, pełna życia i nadziei.
W dziewięciu nowelach Alain Demurger maluje jedyny w swoim rodzaju, żywy obraz XIV i XV stulecia. Kreśli portrety Klemensa VI, cesarza Karola IV i króla Francji Karola V, księżnej Orleanu Walentyny Visconti, awanturnika i mitomana Roberta Masselina, Wincentego Ferreriusza, kaznodziei, który został świętym, rodziny notabli Jouvenel, kapitana i sędziego Karola VII – Denisa de Chailly, budowniczych fortyfikacji wokół Sainte-Eulalie na wyżynie Larzac, chłopów z regionu Gâtinais. Namalowane na tle ówczesnej sytuacji: rodzinnej, społecznej, gospodarczej i militarnej, dają obraz społeczeństwa żywego, które dźwiga się mimo spadających na nie plag. Naturalnie ludzie wciąż będą umierać, jednakże niektórzy przeżyją, pokonają zły los, zaczną żyć nadzieją i rozpoczną odbudowę.
O autorze
Alain Demurger (ur. 1939) – jest emerytowanym wykładowcą historii na Uniwersytecie Paris 1 Panthéon-Sorbonne. Specjalizuje się w historii krucjat i średniowiecznych zakonów rycerskich, a także urzędników królewskich we Francji w okresie późnego średniowiecza oraz historią wojny stuletniej. Znany jest polskim czytelnikom z trzech książek: Jakub de Molay. Zmierzch templariuszy (2012), Templariusze. Proces 1307–1314 (2018); Rycerze Chrystusa. Zakony rycerskie w średniowieczu (2019).
Spis treści
Wstęp do wydania polskiego. Jesień średniowiecza w cieniu wojny stuletniej 3
Życie podczas wojny stuletniej
Wstęp 17
Wprowadzenie. Nieszczęścia epoki a taniec śmierci 19
Bibliografia 24
Rozdział 1. Klemens VI – papież wobec dżumy (Awinion, 1348) 25
Dżuma w Awinionie 25
Klemens VI (Pierre Roger) – papież awinioński 30
Reakcja głowy Kościoła na epidemię dżumy 35
Pomoc ze strony medycyny 38
Bez kozłów ofiarnych 42
Bibliografia 46
Rozdział 2. Cesarz Karol IV i król Karol V: spotkanie na szczycie (Paryż, 1378) 49
Luksemburgowie i Kapetyngowie-Walezjuszowie w XIV wieku 49
Cesarz Karol IV w Paryżu (grudzień 1377 – styczeń 1378): wizyta państwowa 53
Wizyta prywatna 58
Szczyt polityczny i dyplomatyczny 60
„Król jest cesarzem w swoim królestwie” 63
Olśnić cesarza 66
Bezowocna wizyta? Niepozbawiona znaczenia relacja 70
Bibliografia 76
Rozdział 3. Valentina Visconti: zapłakana wdowa? (1407–1408) 80
„Valentina Trująca”: kobieta, Włoszka, trucicielka 81
Wygnanie 89
Zemsta, sprawiedliwość 97
Sprawowanie władzy po kobiecemu 97
Jan bez Trwogi i uzasadnienie przedstawione przez Jeana Petita 100
Epilog: „Nic już nie jest dla mnie ważne, więcej nic dla mnie nie znaczy” 103
Dodatek. Fałszywy herb Viscontich 106
Bibliografia 108
Rozdział 4. Święty Wincenty Ferreriusz: kaznodzieja na francuskich drogach (1416–1419) 111
Kariera Wincentego Ferreriusza 112
Na drogach Francji (1416–1419) 114
„Sposób przepowiadania wspomnianego mistrza Wincentego” 117
Treść kazań Wincentego Ferreriusza 121
Kazanie: język, mowa i pismo 121
Apokalipsa 123
Nawracanie żydów 125
Odnowa moralna i nauczanie ludu chrześcijańskiego 126
Święty bretoński? Od „legata katechisty” do cudotwórcy 127
Cud Wincentego Ferreriusza 127
Bretońska rodzina książęca w poszukiwaniu świętego 129
Portret nakreślony przez hagiografię dominikańską 132
Bibliografia 138
Rozdział 5. Robert Masselin: awanturnik za czasów Joanny d’Arc 141
Robert Masselin – normandzki uchodźca i patriota? 142
Postępowanie przed parlamentem w Poitiers 143
Masselin na Cyprze: awanturnik i mitoman? 144
Kradzieże w Rzymie 147
Fałszerstwa w Limoges 152
Fałszerz w kłopocie: z Limoges do Orleanu 156
Kto ma osądzić Roberta Masselina? 160
Możni protektorzy 161
Epilog 165
Bibliografia 167
Rozdział 6. Chwała rodziny Jouvenel (1440–1450) 169
Rodzina zjednoczona w chwilach próby i powodzenia 170
Cudowna dekada (1440–1450): sukces rodziny Jeana Jouvenela 177
Dobroczynne wygnanie 177
Rzymskie korzenie rodziny 178
Wielki portret rodzinny 181
Zbiorowość a jednostka 185
Kaplica: przyszły panteon rodzinny? 186
Grupa rodzinna 188
Kanclerz Guillaume Juvénal des Ursins, człowiek na nowe czasy 190
Bibliografia 196
Rozdział 7. Denis de Chailly, kapitan i baliw Karola VII 199
Wędrówki kapitana (ok. 1395? – 1439) 201
Na terenie Nivernais i Puisaye 201
Towarzysz Joanny d’Arc 204
Melun, Paryż, Meaux, Normandia 206
Na ścieżce do stabilizacji: baliwat w Meaux 209
Rodzina 209
Budowanie dziedzictwa 213
Stabilność zawodowa w służbie królewskiej 217
Denis de Chailly i jego spadkobiercy: stałość środowiska rodzinnego i społeczno-zawodowego 220
Pierwsze pokolenie: Denis de Chailly 222
Drugie pokolenie: córka Jeanne i syn Jean 223
Trzecie pokolenie 223
Bibliografia 226
Kroniki panowania Karola VII 227
Rozdział 8. Murarze z Sainte-Eulalie-de-Cernon (1442–1445) 229
Larzac w połowie XV wieku 230
Cenny i szczegółowy dokument: umowa z Sainte‑Eulalie 235
Geneza i realizacja 236
Projekt 239
Budowa 244
Finansowanie 247
Spory pod koniec budowy 249
Bezpieczeństwo a osadnictwo 251
Bibliografia 253
Rozdział 9. Chłopi z Sépeaux, wioski porzuconej i odbudowanej w XV wieku 255
Dziesięcina z Sépeaux 255
Pamięć świadków: punkty odniesienia w przeszłości 258
Sépeaux – opuszczona wieś 265
Odbudowa Sépeaux 270
Jean de Bourron i pionierzy 270
Decydująca dekada: Jean de Surienne 274
Żywa, ale wciąż krucha wspólnota 277
Bibliografia 283
Zamiast podsumowania: dymienica świętego Rocha 285
Bibliografia 289
Indeks osób i nazw geograficznych 290
Lista ilustracji 307
Lista map 309
Lista tablic 310
Książka historyczna ukazała się nakładem Wydawnictwa Marek Derewiecki.
