Anna Radziwiłłówna Księżna Mazowiecka (7 kwietnia 1475 – 14/15 marca 1522) Rządy regencyjne na Mazowszu : Marta Piber-Zbieranowska
Anna Radziwiłłówna Księżna Mazowiecka (7 kwietnia 1475 – 14/15 marca 1522) Rządy regencyjne na Mazowszu : Marta Piber-Zbieranowska
Książka historyczna Marty Piber-Zbieranowskiej pt. Anna Radziwiłłówna Księżna Mazowiecka (7 kwietnia 1475 – 14/15 marca 1522) Rządy regencyjne na Mazowszu to biografia bardzo ciekawej osoby. Jeśli ktoś był mocno dyskredytowany to znaczy, że jego działania były groźne dla kogoś innego. Watpliwości nie ma, że Anna Radziwiłłówna była „opluwana” mocno i długo. Książka powinna wyjaśnić za co i przez kogo.
Od wydawnictwa:
Księżna Anna (1475–1522), córka Mikołaja Radziwiłłowicza h. Trąby, kanclerza wielkiego litewskiego i wojewody wileńskiego, żona Konrada III Rudego, była władczynią wyjątkową – energiczną, obdarzoną charyzmą i talentem politycznym, liczącym się graczem na międzynarodowej arenie. Przez niemal 15 lat rządziła Księstwem Mazowieckim, sprawując władzę jako regentka w imieniu swoich małoletnich synów – Stanisława i Janusza III. O jej aspiracjach politycznych świadczyć może używana tytulatura „książę i opiekunka Mazowsza, Rusi etc.”, w czytelny sposób odwołująca się do męskiego sposobu władania państwem – samodzielnego i niezależnego w podejmowaniu decyzji. Okoliczności zewnętrzne – groźba utraty odrębności Mazowsza na rzecz Królestwa Polskiego, zmusiły ją do prowadzenia twardej polityki. Znalazło to wyraz w określeniu, jakim obdarzyli ją współcześni – „wdowa o męskim sercu”.
W historii Mazowsza zapisała się jako dobry gospodarz, a za jej rządów księstwo przeżywało okres rozwoju i dobrobytu (wydała m.in. cztery statuty regulujące życie prawne i gospodarcze państwa), jednak dla szerszego grona pozostaje postacią albo w ogóle nieznaną, albo wręcz negatywną. Późniejsza czarna propaganda koronna sprawiła bowiem, że wciąż widziana jest przez pryzmat opracowań, w których funkcjonuje jej niechlubny obraz jako kobiety rozpustnej, demoralizującej swoich synów i trwoniącej książęce pieniądze. Celem książki jest zmiana tego sposobu postrzegania tej wybitnej mazowieckiej księżnej.
MARTA PIBER-ZBIERANOWSKA – absolwentka Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego, doktor nauk humanistycznych. Obecnie pracuje jako adiunkt w Instytucie Historii im. T. Manteuffla Polskiej Akademii Nauk, w Zakładzie Słownika Historyczno-Geograficznego Ziem Polskich w Średniowieczu, a w jego ramach w Pracowni Słownika Historyczno-Geograficznego Mazowsza i Podlasia. Współkieruje też Mazowieckim Zespołem Badawczym IH PAN, prowadzącym badania nad Księstwem Mazowieckim w dobie inkorporacji do Korony. Zajmuje się geografią historyczną i historią osadnictwa na Mazowszu w średniowieczu i we wczesnej nowożytności. Jej zainteresowania naukowe obejmują ponadto kwestie kobiet sprawujących władzę oraz roli politycznej władczyń w tym okresie. Aktualnie jej badania koncentrują się wokół tematyki dotyczącej dworu książąt mazowieckich w późnym średniowieczu oraz elity urzędniczej i dworskiej tego okresu. Jest autorką kilkudziesięciu prac
(artykułów, biogramów, haseł słownikowych) z zakresu wymienionych zagadnień, w tym monografii o średniowiecznych dziejach warszawskiego Służewa. Należy do Zespołu do Badań nad Dworami i Elitami Władzy, będącego sekcją Komitetu Nauk
Historycznych PAN, jest wieloletnią członkinią komitetu redakcyjnego „Studiów Źródłoznawczych”.
SPIS TREŚCI
Wstęp 11
Stan badań 12
Podstawa źródłowa 17
Cele i zakres pracy 20
Rozdział 1.
Z Litwy na Mazowsze. Pierwsze lata życia (1475–1503) 25
1. Powiązania rodzinne i czasy panieńskie 25
2. Ślub i małżeństwo z księciem mazowieckim Konradem III Rudym 36
3. Dobra oprawne księżnej Anny Radziwiłłówny 67
Rozdział 2.
Zabiegi księżnej Anny Radziwiłłówny o utrzymanie istnienia Księstwa
Mazowieckiego po śmierci męża 83
1. Śmierć księcia Konrada III Rudego 83
a. Czas i miejsce 83
b. Okoliczności śmierci księcia 91
c. Data pogrzebu księcia 97
2. Stosunki Mazowsza z Królestwem Polskim w ostatnich latach
panowania Konrada III 101
3. Negocjacje księżnej Anny z królem Aleksandrem Jagiellończykiem 111
4. Kwestia przyszłości Mazowsza na sejmie koronnym w Piotrkowie
(styczeń – marzec 1504 r.) 129
a. Mazowsze pozostaje lennem. Przyczyny zmiany decyzji króla
Aleksandra Jagiellończyka 131
b. Postanowienia sejmu piotrkowskiego w kwestii mazowieckiej 139
c. Taksa infeudacyjna 151
5. Niełatwa droga do samodzielnych rządów 156
a. Sejm mazowiecki w Zakroczymiu (kwiecień–maj 1504 r.) 158
b. Tutores ducatus Mazouie 163
c. Ustanowienie księżnej Anny Radziwiłłówny formalną opiekunką
małoletnich książąt (czerwiec 1505 r.) 182
Rozdział 3.
Dux et gubernatrix Mazovie. Formy sprawowania władzy przez księżną-
-regentkę 187
1. Terytorium Księstwa Mazowieckiego w czasie rządów opiekuńczych
księżnej Anny 187
2. Podstawy prawne i zwyczajowe oraz praktyka sprawowania regencji
na Mazowszu i w Koronie 189
3. Zakres władzy księżnej-regentki 211
a. Czas sprawowania regencji 211
b. Zastępstwo w rządach. Działalność księżnej Anny Radziwiłłówny
w świetle dokumentów książęcych z lat 1503–1518 226
c. Udział innych osób w rządach opiekuńczych 304
Udział książęcych krewnych 305
Udział czynnika społecznego 309
Opiekunowie 309
Rada książęca i sejm 316
4. Tytulatura i pieczęcie księżnej Anny Radziwiłłówny 366
a. Tytulatura, tytuły i określenia w źródłach pisanych 367
b. Pieczęcie księżnej Anny Radziwiłłówny 392
Rozdział 4.
Współpracownicy i dworzanie księżnej Anny Radziwiłłówny w czasie
jej rządów regencyjnych (1503–1518). Zarząd państwem 403
1. Urzędnicy ziemscy w otoczeniu księżnej 404
2. Kancelaria książęca 466
a. Metryka księżnej Anny 513
3. Dwór 517
4. Zarząd i administracja państwem 561
a. Administracja bezpośrednia – objazdy 561
b. Administracja pośrednia (brachium ducale) – starostowie
i pisarze ziemscy 586
Rozdział 5.
Polityczne sukcesy i porażki regentki 617
1. Wykup ziemi wiskiej 617
2. Plany utworzenia biskupstwa w Warszawie 628
3. Próba przywrócenia dawnych mazowieckich posiadłości
terytorialnych w Wielkim Księstwie Litewskim 630
4. Działalność legislacyjna: statuty i rozporządzenia 631
5. Działalność fundacyjna księżnej Anny 639
Rozdział 6.
Końcowy okres rządów regencyjnych (1516–1518) 654
1. Tumultus in ducatu Masoviae. Wydarzenia na Mazowszu
w latach 1516–1517 655
2. Zakończenie regencji 680
Rozdział 7.
Ostatnie lata życia (1518–1522) 684
Zakończenie 703
Aneks I
Itinerarium księżnej Anny Radziwiłłówny (1503–1522) 713
Aneks II
Spis urzędników (ziemskich, dworskich i administracyjnych) z czasów
panowania księżnej Anny Radziwiłłówny 729
Aneks III
Regesty dokumentów książęcych z okresu regencji księżnej
Anny Radziwiłłówny (grudzień 1503 – grudzień 1517) 789
Bibliografia 819
Spis ilustracji 873
Spis tabel 877
Summary
Anna of Radziwiłł, Duchess of Mazovia (April 7, 1475 – March 14/15,
1522). Female regency rule in Mazovia 879
Indeks osobowy 883
Indeks nazw geograficznych 923
Książka historyczna ukaże się nakładem wydawnictwa Avalon.
